Mengapa Pusat Data Memerlukan Banyak Air dan Elektrik?

Pernahkah kamu menonton video dalam talian, menyimpan gambar di Internet atau menggunakan aplikasi kecerdasan buatan (AI)?

Hanya dengan beberapa sentuhan pada skrin, video boleh dimainkan, gambar dapat dibuka dan jawapan muncul dalam beberapa saat.

Namun, pernahkah kamu terfikir tentang mesin yang membantu semua perkara itu berlaku?

Di sebalik perkhidmatan digital, terdapat komputer dan peralatan rangkaian yang perlu menggunakan elektrik.

Sebahagian besar peralatan ini ditempatkan dalam bangunan khas yang dikenali sebagai pusat data.

Menariknya, pusat data bukan sahaja memerlukan elektrik. Sesetengah pusat data turut menggunakan banyak air untuk membantu menyejukkan peralatan.

Mengapakah bangunan yang dipenuhi komputer memerlukan kedua-dua sumber tersebut?

Apakah Itu Pusat Data?

Pusat data ialah kemudahan yang menempatkan komputer pelayan, sistem penyimpanan data, peralatan rangkaian dan komponen sokongan yang lain.

Komputer pelayan, atau server, ialah komputer yang menyediakan perkhidmatan kepada komputer dan peranti lain melalui rangkaian.

Bayangkan sebuah perpustakaan digital yang mempunyai ribuan bahan bacaan.

Apabila murid membuka sebuah artikel, sistem komputer perlu menerima permintaan, mendapatkan maklumat yang berkaitan dan menghantarnya kepada pelayar pengguna.

Dalam perkhidmatan tertentu, proses tersebut melibatkan pelayan yang berada di pusat data.

Namun, bukan semua maklumat Internet disimpan di satu tempat. Perkhidmatan digital boleh menggunakan banyak pusat data dan rangkaian yang terletak di lokasi berbeza.

Mengapa Pusat Data Memerlukan Banyak Elektrik?

Komputer di pusat data melakukan pelbagai tugas.

Ada yang menyimpan fail. Ada yang memproses permintaan pengguna. Ada juga yang menjalankan pengiraan untuk sistem AI.

Apabila pemproses, memori dan komponen komputer berfungsi, tenaga elektrik digunakan.

Di pusat data yang besar, bilangan peralatan mungkin sangat banyak.

Bayangkan sebuah kelas yang mempunyai 30 komputer.

Jika semua komputer digunakan serentak, jumlah elektrik yang diperlukan lebih tinggi berbanding sebuah komputer sahaja.

Sekarang bayangkan sebuah bangunan yang menempatkan beribu-ribu komputer pelayan.

Walaupun setiap peralatan mempunyai tahap penggunaan tenaga yang berbeza, jumlah keseluruhannya boleh menjadi besar.

Banyak pusat data juga perlu menyediakan perkhidmatan sepanjang hari, termasuk pada waktu malam.

Oleh itu, bekalan elektrik yang boleh dipercayai sangat penting.

Bukan Pelayan Sahaja yang Menggunakan Elektrik

Selain komputer pelayan, pusat data memerlukan peralatan lain.

Sistem rangkaian menghantar maklumat antara pelayan dan pengguna.

Peralatan penyimpanan menyimpan fail, pangkalan data serta salinan sandaran.

Kipas, pam dan mesin penyejuk pula membantu mengawal suhu.

Pusat data juga mempunyai sistem bekalan kuasa tanpa gangguan, yang dikenali sebagai UPS.

UPS menggunakan bateri atau teknologi berkaitan untuk memberikan bekalan sementara apabila bekalan utama terganggu.

Sesetengah pusat data turut mempunyai generator sandaran untuk gangguan elektrik yang lebih lama.

Semua kemudahan ini membantu memastikan operasi pusat data kekal stabil.

Jadi, penggunaan elektrik pusat data merangkumi kerja komputer dan sistem yang menyokongnya.

Mengapa Komputer Menghasilkan Haba?

Apabila komputer bekerja, komponen elektroniknya menggunakan tenaga elektrik.

Sebahagian besar tenaga elektrik tersebut akhirnya bertukar menjadi haba.

Kamu mungkin pernah merasai bahagian belakang komputer riba yang menjadi hangat selepas digunakan.

Komputer pelayan juga menghasilkan haba, terutama apabila menjalankan pengiraan yang berat.

Jika terlalu banyak haba terkumpul, suhu komponen boleh meningkat melebihi keadaan operasi yang sesuai.

Keadaan ini boleh menyebabkan prestasi menurun atau peralatan mengalami masalah.

Oleh itu, pusat data mesti mengalihkan haba yang dihasilkan oleh peralatan.

Penyejukan bukan bertujuan menjadikan pusat data sedingin peti sejuk, tetapi memastikan peralatan berada dalam julat suhu yang selamat.

Bagaimanakah Sistem Penyejukan Berfungsi?

Pusat data mempunyai beberapa jenis sistem penyejukan.

Salah satunya menggunakan udara sejuk yang dialirkan melalui rak pelayan.

Udara yang melalui peralatan akan menerima haba lalu menjadi lebih panas.

Udara panas kemudian dibawa ke sistem penyejukan supaya haba dapat dikeluarkan daripada ruang pelayan.

Sesetengah pusat data menyusun rak dalam lorong sejuk dan lorong panas.

Susunan ini membantu mengurangkan percampuran udara panas dengan udara yang lebih sejuk.

Kaedah lain menggunakan cecair yang mengalir melalui paip atau komponen penyejuk khas untuk mengambil haba daripada peralatan.

Namun, haba yang dikumpulkan masih perlu dipindahkan ke persekitaran luar melalui suatu sistem pelepasan haba.

Mengapa Air Digunakan untuk Penyejukan?

Air mempunyai sifat yang berguna untuk memindahkan haba.

Apabila air menerima haba, suhu air boleh meningkat.

Air yang bergerak melalui sistem penyejukan boleh membawa haba dari satu bahagian ke bahagian lain.

Dalam sesetengah pusat data, air digunakan dalam sistem yang mempunyai menara penyejuk.

Di menara tersebut, sebahagian air menyejat dan membantu membawa haba ke udara sekeliling.

Penyejatan memerlukan tenaga haba.

Sebab itulah proses ini dapat membantu menyejukkan sistem.

Namun, apabila sebahagian air menyejat, jumlah air dalam sistem berkurang.

Air tambahan perlu dibekalkan untuk menggantikan air yang hilang.

Sesetengah air juga dikeluarkan daripada sistem bagi mengawal pengumpulan mineral.

Inilah antara sebab pusat data yang menggunakan menara penyejuk boleh memerlukan bekalan air yang banyak.

Adakah Semua Pusat Data Menggunakan Banyak Air?

Tidak semestinya.

Jumlah air yang digunakan berbeza mengikut saiz pusat data, jenis peralatan, iklim dan kaedah penyejukan.

Sesetengah sistem menggunakan penyejukan berasaskan udara.

Sistem lain menggunakan cecair yang beredar semula melalui gelung tertutup.

Dalam gelung tertutup, cecair yang sama boleh mengalir berulang kali untuk memindahkan haba.

Namun, kita perlu membezakan gelung tertutup dengan sistem pelepasan haba keseluruhannya.

Walaupun cecair di dalam satu gelung tidak banyak berkurang, pusat data tersebut mungkin masih menggunakan menara penyejuk yang memerlukan air tambahan.

Sebaliknya, terdapat reka bentuk yang membuang haba melalui udara luar tanpa menggunakan banyak air secara langsung.

Oleh itu, pernyataan bahawa semua pusat data menghabiskan air dengan cara yang sama adalah tidak tepat.

Air Langsung dan Air Tidak Langsung

Apabila menilai penggunaan air pusat data, pakar membezakan dua perkara penting.

Penggunaan air langsung merujuk kepada air yang digunakan di kemudahan tersebut, terutamanya bagi sistem penyejukan tertentu.

Penggunaan air tidak langsung pula merangkumi air yang digunakan dalam aktiviti lain untuk menyokong operasi pusat data.

Contohnya, sesetengah stesen jana kuasa menggunakan air bagi proses penyejukan atau penjanaan elektrik.

Jika pusat data menggunakan elektrik daripada sistem sedemikian, penggunaan air di stesen jana kuasa juga berkaitan dengan jejak air pusat data.

Walau bagaimanapun, tidak semua sumber elektrik memerlukan jumlah air yang sama.

Oleh itu, penilaian sebenar perlu mempertimbangkan jenis sumber elektrik, kaedah penyejukan dan lokasi pusat data.

Adakah AI Menambahkan Penggunaan Elektrik?

AI moden boleh memerlukan pengiraan komputer yang banyak.

Sesetengah tugas AI menggunakan cip khas yang mampu menjalankan pengiraan dengan sangat pantas.

Apabila permintaan terhadap perkhidmatan AI bertambah, keperluan komputer dan tenaga juga boleh meningkat.

Namun, tidak semua tugas AI mempunyai penggunaan tenaga yang sama.

Tugas yang ringkas mungkin memerlukan pengiraan yang jauh lebih sedikit berbanding latihan model AI yang besar.

Kecekapan cip, perisian, saiz model dan cara pusat data beroperasi turut mempengaruhi penggunaan sumber.

Oleh itu, kita tidak boleh menganggap setiap soalan kepada AI menggunakan jumlah elektrik atau air yang tetap.

Berapa Banyak Elektrik Digunakan oleh Pusat Data Dunia?

Menurut laporan Energy and AI oleh Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) yang diterbitkan pada tahun 2025, pusat data di seluruh dunia dianggarkan menggunakan sekitar 415 terawatt-jam (TWh) elektrik pada tahun 2024.

Jumlah tersebut bersamaan kira-kira 1.5 peratus penggunaan elektrik dunia pada tahun berkenaan.

Dalam senario asas laporan tersebut, penggunaan elektrik pusat data diunjurkan meningkat kepada sekitar 945 TWh menjelang 2030.

Namun, angka bagi tahun 2030 ialah unjuran berdasarkan andaian tertentu, bukannya jumlah penggunaan yang sudah berlaku.

Permintaan sebenar boleh berubah mengikut perkembangan AI, kecekapan teknologi dan keadaan industri tenaga.

Data ini menunjukkan mengapa perancangan bekalan elektrik semakin penting.

Bagaimana Keadaan di Malaysia?

Malaysia juga mengalami perkembangan industri pusat data.

Kemudahan ini menyokong perkhidmatan digital, perniagaan dan ekonomi teknologi.

Namun, pembangunan pusat data yang besar memerlukan perancangan bekalan elektrik dan air.

Pada Oktober 2026, Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air (PETRA) memaklumkan bahawa keperluan sebenar elektrik dan air pusat data sedang diteliti.

Satu perkara penting ialah kapasiti bekalan yang dipohon oleh pengusaha tidak semestinya sama dengan penggunaan sebenar.

Contohnya, sebuah kemudahan mungkin memohon kapasiti tertentu untuk pembangunan masa depan, tetapi belum menggunakan semua kapasiti tersebut.

Oleh itu, angka kapasiti yang dirancang tidak boleh terus dianggap sebagai penggunaan elektrik atau air pada hari ini.

Perancangan yang teliti diperlukan supaya pembangunan digital dapat berlangsung tanpa mengabaikan keperluan masyarakat.

Bagaimanakah Pusat Data Boleh Menjadi Lebih Cekap?

Terdapat beberapa pendekatan yang boleh membantu.

Pertama, gunakan pelayan dan sistem komputer yang dapat melakukan kerja dengan penggunaan elektrik yang lebih cekap.

Kedua, atur laluan udara panas dan sejuk supaya sistem penyejukan tidak melakukan kerja yang tidak perlu.

Ketiga, pilih teknologi penyejukan yang sesuai dengan lokasi, iklim dan bekalan air.

Keempat, pertimbangkan penggunaan air kitar semula yang telah dirawat dan sesuai untuk kegunaan industri apabila dibenarkan.

Kelima, gunakan sumber tenaga yang lebih rendah pelepasan karbon apabila tersedia dan sesuai.

Namun, tidak semua penyelesaian memberikan manfaat yang sama dalam setiap keadaan.

Sesetengah sistem yang mengurangkan penggunaan air mungkin memerlukan lebih banyak elektrik.

Oleh itu, penjimatan air dan kecekapan tenaga perlu dinilai bersama-sama.

Bagaimana Pakar Mengukur Kecekapan?

Dua ukuran yang digunakan dalam industri pusat data ialah PUE dan WUE.

PUE bermaksud Power Usage Effectiveness.

Ia membandingkan jumlah tenaga elektrik yang digunakan oleh seluruh kemudahan dengan tenaga elektrik yang digunakan oleh peralatan teknologi maklumat.

Jika PUE lebih hampir kepada 1, bahagian tenaga yang digunakan untuk sistem sokongan adalah lebih kecil berbanding penggunaan peralatan IT, berdasarkan ukuran ini.

WUE pula bermaksud Water Usage Effectiveness.

Bagi ukuran penggunaan air di tapak, WUE membandingkan jumlah air yang digunakan oleh kemudahan dengan tenaga yang digunakan oleh peralatan IT.

Ukuran ini biasanya dinyatakan dalam liter per kilowatt-jam.

PUE dan WUE boleh membantu pengusaha menilai penggunaan sumber, tetapi kedua-duanya tidak menceritakan keseluruhan kesan alam sekitar.

Sumber elektrik, keadaan bekalan air dan keperluan masyarakat setempat juga penting.

Adakah Internet Mempunyai Kesan kepada Alam Sekitar?

Kita sering menganggap Internet hanya wujud pada skrin.

Sebenarnya, perkhidmatan digital bergantung pada bangunan, cip komputer, kabel, elektrik dan sistem penyejukan.

Semua kemudahan ini memerlukan bahan, tenaga dan penyelenggaraan.

Namun, teknologi digital juga memberikan banyak manfaat kepada pendidikan, komunikasi, perniagaan dan penyelidikan.

Matlamatnya bukan untuk menolak teknologi, tetapi untuk membangunkannya dengan lebih cekap dan bertanggungjawab.

Sebagai pengguna, kita boleh menjaga peranti supaya tahan lama, mengurangkan pembaziran elektrik dan menggunakan perkhidmatan digital secara berhemah.

Bagi syarikat dan pihak berkuasa, tanggungjawab yang lebih besar termasuk merancang bekalan tenaga, melindungi sumber air dan menerbitkan maklumat penggunaan sumber dengan telus.

Dunia Digital Tetap Memerlukan Sumber Sebenar

Kini kamu telah memahami mengapa pusat data memerlukan elektrik dan, bagi sesetengah sistem, banyak air.

Pelayan menggunakan elektrik untuk memproses dan menyimpan maklumat.

Peralatan yang berfungsi menghasilkan haba, lalu memerlukan penyejukan.

Air dapat membantu memindahkan haba, tetapi kaedah penyejukan tertentu menyebabkan sebahagian air hilang melalui penyejatan.

Jumlah sumber yang digunakan bergantung pada teknologi, reka bentuk dan cara pusat data dikendalikan.

Kemajuan teknologi yang baik bukan sahaja membolehkan maklumat bergerak dengan pantas, malah memastikan penggunaan elektrik dan air dilakukan secara bijak demi kesejahteraan manusia serta alam sekitar.

Bagaimana Elektrik dan Air Digunakan?

1. Pelayan memproses maklumat — Elektrik digunakan untuk menjalankan komputer, storan dan rangkaian.
2. Peralatan menghasilkan haba — Tenaga elektrik yang digunakan akhirnya banyak dibebaskan sebagai haba.
3. Sistem penyejukan mengalihkan haba — Kipas, penghawa dingin atau sistem cecair membantu mengawal suhu.
4. Sesetengah sistem menggunakan air — Menara penyejuk melepaskan sebahagian haba melalui penyejatan air.

Rajah menerangkan contoh sistem yang menggunakan penyejukan berasaskan air. Pusat data dengan reka bentuk lain mungkin tidak mempunyai menara penyejuk.

Fakta Menarik

• Internet memerlukan bangunan dan mesin sebenar — Perkhidmatan awan dan AI banyak bergantung pada komputer pelayan serta peralatan rangkaian fizikal.
• Penggunaan air tidak sama di semua pusat data — Satu kajian LBNL pada 2025 mendapati penggunaan air bagi kerja pengkomputeran boleh berbeza dengan sangat besar mengikut sistem, tempat dan kaedah penyejukan.
• Penyelesaian jimat air tidak semestinya paling jimat elektrik — IEA dalam laporan Oktober 2026 menekankan perlunya menilai pertukaran antara penggunaan air dengan penggunaan tenaga bagi sistem penyejukan.
• Malaysia mempunyai panduan pembangunan pusat data mampan — Kerangka MIDA merangkumi ukuran kecekapan tenaga, air dan pelepasan karbon untuk menyokong pembangunan yang lebih bertanggungjawab.

Nilai Murni

Menggunakan sumber secara berhemah, menghargai kemajuan teknologi, berfikiran kritis, menjaga alam sekitar dan bertanggungjawab terhadap kepentingan masyarakat.

Infografik: Elektrik, Air dan Pusat Data

Aktiviti Pengayaan — Jurutera Pusat Data Lestari

Tujuan: Membandingkan penggunaan elektrik dan air dalam dua reka bentuk pusat data serta memahami bahawa keputusan teknologi perlu mengambil kira beberapa faktor.

Bahan: Kertas A4, kalkulator asas (jika perlu) dan jadual simulasi berikut.

Situasi: Dua Reka Bentuk Pusat Data

Bayangkan dua pusat data rekaan menjalankan jumlah kerja komputer yang setara dalam tempoh yang sama. Kedua-duanya menggunakan 100 kWh tenaga untuk peralatan IT, tetapi mempunyai sistem penyejukan yang berbeza.

Perbandingan Penggunaan Sumber — Data Simulasi

Pusat Data A

• Tenaga peralatan IT: 100 kWh.
• Jumlah elektrik seluruh kemudahan: 140 kWh.
• Air di tapak: 160 L.
• PUE: 1.40.
• WUE di tapak: 1.60 L/kWh.

Pusat Data B

• Tenaga peralatan IT: 100 kWh.
• Jumlah elektrik seluruh kemudahan: 165 kWh.
• Air di tapak: 40 L.
• PUE: 1.65.
• WUE di tapak: 0.40 L/kWh.

Semua angka ialah rekaan khusus untuk latihan, bukan ukuran mana-mana pusat data sebenar. WUE dalam contoh hanya merujuk penggunaan air di tapak dan tidak memasukkan jejak air penjanaan elektrik. Nisbah latihan membandingkan data dalam tempoh yang sama; pengukuran prestasi tahunan sebenar memerlukan rekod lengkap yang setara.

Apakah yang Boleh Dipelajari?

Pusat Data A menggunakan elektrik keseluruhan yang lebih sedikit, tetapi penggunaan air di tapaknya lebih tinggi. Pusat Data B pula menggunakan air di tapak yang lebih sedikit, tetapi penggunaan elektrik keseluruhannya lebih tinggi.

Situasi ini menunjukkan mengapa kita tidak boleh menentukan reka bentuk paling lestari hanya berdasarkan satu angka.

Lembaran Keputusan Murid

Apakah cabaran utama kawasan yang akan menerima pembangunan pusat data? Pertimbangkan sama ada bekalan air setempat terhad, kapasiti bekalan elektrik setempat terhad atau kedua-duanya perlu dinilai.

Reka bentuk manakah yang ingin kamu pertimbangkan terlebih dahulu: Pusat Data A, Pusat Data B atau belum memilih kerana memerlukan maklumat tambahan?

Petunjuk analisis: Bekalan air terhad menjadikan penggunaan air di tapak sangat penting. Namun, kesan sumber elektrik juga perlu dinilai.

Catat pada kertas: Jelaskan sebab pilihan kamu. Apakah satu maklumat tambahan yang perlu diperoleh sebelum membuat keputusan sebenar?

Cabaran tambahan: Kira perbezaan penggunaan elektrik dan air antara kedua-dua reka bentuk. Jelaskan mengapa nilai PUE yang lebih rendah tidak semestinya bermaksud pusat data menggunakan air yang lebih sedikit.

Keselamatan: Aktiviti menggunakan data simulasi dan kertas sahaja. Murid tidak perlu membuka komputer, menyentuh komponen elektrik, membina sistem penyejukan atau mengendalikan cecair berhampiran soket elektrik. Pemeriksaan pusat data sebenar perlu dilakukan oleh kakitangan bertauliah.