Bandar Span: Bagaimana Jalan dan Taman Membantu Mengurangkan Banjir?

Bayangkan hujan lebat turun di sebuah bandar pada waktu petang.

Air mencurah-curah ke atas bumbung rumah, jalan raya dan tempat letak kereta.

Tidak lama kemudian, air mula bertakung di jalan. Longkang yang penuh tidak lagi mampu menampung air yang masuk.

Di sebuah kawasan lain, hujan yang sama turun di atas taman yang mempunyai rumput, pokok dan tanah yang boleh menyerap air.

Mengapakah air hujan bergerak secara berbeza di kedua-dua kawasan ini?

Jawapannya berkaitan dengan cara bandar dibina dan diurus.

Kini, terdapat pendekatan perancangan bandar yang dikenali sebagai bandar span.

Apakah Itu Bandar Span?

Bandar span ialah konsep merancang bandar supaya sebahagian air hujan boleh diserap, disimpan sementara, ditapis atau dilepaskan secara terkawal.

Namanya diambil daripada sifat span yang boleh menyerap dan menahan air.

Namun, bandar span tidak menggunakan span sebenar untuk menampung semua air hujan.

Sebaliknya, bandar menggunakan gabungan taman, tanah, tumbuhan, permukaan khas dan sistem saliran.

Pendekatan ini dikenali sebagai infrastruktur hijau.

Tujuannya adalah untuk mengurangkan air hujan yang mengalir terlalu cepat di atas permukaan bandar.

Bandar span boleh membantu mengurangkan risiko banjir kilat, tetapi tidak menjamin semua banjir dapat dielakkan.

Mengapa Bandar Mudah Mengalami Air Bertakung?

Dalam keadaan semula jadi, sebahagian air hujan meresap ke dalam tanah.

Sebahagian lagi mengalir di permukaan menuju ke sungai.

Namun, pembangunan bandar menyebabkan banyak kawasan tanah ditutup dengan jalan asfalt, bangunan dan konkrit.

Permukaan ini biasanya sukar ditembusi air.

Apabila hujan turun, lebih banyak air mengalir di atasnya.

Air yang tidak meresap dan bergerak di atas tanah dikenali sebagai air larian permukaan.

Bayangkan sebuah kawasan tempat letak kereta yang luas.

Jika hampir seluruh kawasannya berturap dan tidak telap air, hujan akan mengalir menuju ke longkang.

Apabila terlalu banyak air sampai dalam masa yang singkat, sistem saliran boleh menjadi tidak mencukupi.

Keadaan ini menyumbang kepada risiko banjir setempat.

Jalan yang Boleh Membenarkan Air Meresap

Salah satu teknologi bandar span ialah turapan telap air.

Turapan telap direka supaya air hujan boleh melalui permukaannya.

Sesetengah turapan mempunyai liang kecil. Ada juga yang menggunakan blok khas dengan ruang di antara blok.

Air bergerak melalui bahagian tersebut sebelum masuk ke lapisan batu atau bahan lain di bawah turapan.

Dari situ, air boleh disimpan sementara, meresap ke dalam tanah yang sesuai atau dialirkan melalui saluran khas.

Turapan telap boleh digunakan di kawasan tertentu seperti laluan pejalan kaki dan tempat letak kereta yang sesuai.

Namun, bukan semua jalan raya sesuai menggunakan turapan jenis ini.

Reka bentuk perlu mengambil kira beban kenderaan, jenis tanah, keadaan air bawah tanah dan penyelenggaraan.

Taman Hujan: Taman yang Mempunyai Tugas Khas

Taman biasa dibina untuk mencantikkan kawasan dan menyediakan ruang rekreasi.

Taman hujan pula direka untuk menerima sebahagian air larian hujan daripada kawasan sekeliling.

Taman ini lazimnya mempunyai permukaan yang sedikit rendah berbanding kawasan bersebelahan.

Apabila hujan, air boleh mengalir ke kawasan taman tersebut.

Di dalamnya terdapat tumbuhan dan lapisan tanah atau bahan penapis yang sesuai.

Air ditahan sementara sebelum sebahagiannya meresap, digunakan oleh tumbuhan atau dialirkan keluar melalui sistem yang direka.

Taman hujan juga boleh membantu memerangkap sebahagian sedimen dan pencemar yang dibawa air.

Namun, taman hujan tidak menjadikan semua air tercemar selamat untuk diminum.

Saiz dan reka bentuknya perlu disesuaikan dengan jumlah air hujan yang dijangka.

Apakah Fungsi Lurah Berumput?

Di tepi sesetengah jalan, terdapat saluran yang tidak diperbuat sepenuhnya daripada konkrit.

Saluran itu mempunyai rumput atau tumbuhan.

Saluran seperti ini boleh dikenali sebagai lurah berumput atau swale.

Lurah bervegetasi direka untuk mengalirkan air dengan lebih perlahan berbanding sesetengah saluran licin.

Tumbuhan juga boleh membantu memerangkap sebahagian sedimen yang dibawa bersama air.

Sesetengah lurah direka dengan lapisan khas untuk membantu penapisan atau peresapan.

Kaedah ini bukan bermaksud air akan berhenti bergerak sepenuhnya.

Tujuannya ialah mengurus aliran supaya lebih terkawal.

Kolam Takungan sebagai Tempat Air Berhenti Sementara

Selain taman hujan, sesetengah bandar mempunyai kolam takungan sementara.

Kolam ini direka untuk menerima lebihan air ketika hujan.

Air disimpan sementara dan kemudian dilepaskan secara terkawal melalui saluran keluar.

Bayangkan banyak kereta tiba di pintu pagar sekolah pada masa yang sama.

Jika semuanya cuba keluar serentak melalui satu pintu, kesesakan boleh berlaku.

Tetapi jika pergerakan dikawal, aliran menjadi lebih teratur.

Konsep kolam takungan juga hampir begitu.

Kolam membantu mengurangkan kadar air yang dilepaskan pada satu-satu masa.

Walau bagaimanapun, kapasiti kolam adalah terhad. Kolam yang terlalu penuh tetap boleh melimpah.

Mengapa Kawasan Hijau Perlu Dipelihara?

Pokok, rumput dan tanah mempunyai peranan dalam kitaran air.

Daun boleh menahan sebahagian titisan hujan sebelum air sampai ke tanah.

Akar dan struktur tanah yang baik boleh membantu air meresap dalam keadaan yang sesuai.

Tumbuhan juga menggunakan sebahagian air dan melepaskannya semula sebagai wap melalui proses transpirasi.

Kawasan hijau yang dirancang dengan baik membantu mengurangkan jumlah dan kelajuan air larian.

Selain itu, pokok memberikan teduhan dan menjadi habitat hidupan lain.

Namun, kawasan hijau tidak boleh menggantikan semua longkang, saluran dan sistem tebatan banjir.

Bandar masih memerlukan kemudahan saliran yang mencukupi serta kawasan tadahan air yang dipelihara.

Adakah Konsep Bandar Span Digunakan di Negara Lain?

Pendekatan bandar span telah mendapat perhatian melalui program pembangunan bandar di China.

Konsep ini menggalakkan penggunaan taman hujan, turapan telap, kawasan hijau dan kemudahan penyimpanan air hujan.

Matlamatnya termasuk mengurangkan air larian permukaan, memperbaiki kualiti air serta menjadikan bandar lebih berdaya tahan terhadap hujan lebat.

Idea yang hampir sama juga dikenali melalui istilah seperti sustainable drainage systems di United Kingdom dan low-impact development di Amerika Syarikat.

Walaupun istilahnya berbeza, pendekatan ini berkongsi satu idea penting:

Urus air hujan sedekat mungkin dengan tempat air itu jatuh.

Bagaimana Pula dengan Malaysia?

Malaysia mempunyai panduan kejuruteraan yang dikenali sebagai Manual Saliran Mesra Alam (MSMA).

Manual ini diterbitkan oleh Jabatan Pengairan dan Saliran Malaysia.

MSMA menekankan kawalan air hujan di peringkat punca.

Ini bermaksud air hujan perlu diurus sejak dari kawasan tempat ia jatuh, bukan hanya selepas semua air memasuki sungai besar.

Antara pendekatan yang digunakan dalam pengurusan air hujan ialah sistem takungan, kemudahan resapan, penapisan biologi, saluran bervegetasi dan sistem perparitan.

Konsep tersebut mempunyai persamaan dengan prinsip bandar span.

Namun, kewujudan satu taman hujan tidak bermaksud sesebuah bandar telah menjadi bandar span sepenuhnya.

Keberkesanan perlu dilihat pada keseluruhan kawasan tadahan dan sistem pengurusan airnya.

Bolehkah Bandar Span Menghapuskan Semua Banjir?

Tidak.

Bayangkan hujan yang sangat lebat turun selama beberapa jam.

Jika tanah sudah tepu dengan air, kadar resapan boleh menjadi perlahan.

Jika taman hujan atau kolam takungan sudah penuh, air tambahan mungkin mengalir ke kawasan lain.

Turapan telap yang tersumbat oleh lumpur pula boleh kehilangan sebahagian keupayaannya untuk menyerap air.

Banjir juga boleh berlaku akibat limpahan sungai, keadaan laut dan sistem saliran yang tidak mencukupi.

Oleh itu, bandar span ialah salah satu pendekatan mengurangkan risiko, bukannya jaminan bandar tidak akan banjir.

Penyelenggaraan, perancangan pembangunan dan sistem amaran banjir tetap diperlukan.

Mengapa Penyelenggaraan Sangat Penting?

Bayangkan sebuah taman hujan yang dipenuhi sampah.

Air tidak dapat masuk dengan baik kerana laluan masuk tersumbat.

Atau bayangkan turapan telap yang liang-liangnya dipenuhi lumpur halus.

Keupayaannya untuk membenarkan air melalui permukaan mungkin berkurang.

Sebab itulah kemudahan hijau perlu diperiksa dan diselenggara.

Sampah dan sedimen perlu dibersihkan. Tumbuhan yang rosak mungkin perlu diganti.

Saluran keluar juga perlu dipastikan berfungsi dengan baik.

Infrastruktur hijau bukan teknologi yang boleh dibiarkan tanpa penjagaan.

Apakah yang Boleh Kita Lakukan?

Murid boleh membantu menjaga kawasan sekolah dengan tidak membuang sampah ke dalam longkang.

Kita juga boleh menghargai taman dan kawasan berumput yang disediakan.

Jika sekolah mahu merancang kawasan tadahan air atau taman hujan, cadangan itu perlu dinilai oleh pihak yang berkelayakan.

Murid boleh membuat lakaran konsep dan mempelajari laluan air hujan tanpa melakukan kerja penggalian sebenar.

Ketika banjir berlaku, keselamatan tetap menjadi keutamaan.

Jangan masuk ke dalam air banjir, mendekati longkang yang melimpah atau membuat pemerhatian di kawasan berbahaya.

Bandar yang Belajar Mengurus Hujan

Kini kamu sudah mengetahui mengapa bandar span dianggap sebagai salah satu idea penting dalam pengurusan air hujan.

Turapan telap membantu air melalui permukaan tertentu.

Taman hujan dan lurah bervegetasi membantu menahan, menapis dan memperlahankan air.

Kolam takungan pula menyimpan air sementara sebelum melepaskannya secara terkawal.

Semua kemudahan ini perlu disepadukan dengan sistem saliran, pemeliharaan kawasan hijau dan pengurusan pembangunan.

Bandar yang lebih selamat bukan sekadar berusaha membuang air hujan secepat mungkin, tetapi merancang bagaimana air itu dapat diurus dengan bijak.

Infografik: Konsep Bandar Span

Aktiviti Pengayaan — Jurutera Mini Bandar Span

Tujuan: Mereka bentuk kawasan bandar kecil yang menggunakan infrastruktur hijau untuk mengurus air hujan dengan lebih baik.

Bahan: Kertas A4, pensel, pensel warna, pembaris dan gambar contoh taman hujan atau turapan telap.

Cabaran Reka Bentuk

Bayangkan kawasan sekolah mempunyai sebuah bangunan, jalan masuk, tempat letak kereta dan padang. Ketika hujan lebat, air sering bertakung di kawasan berturap.

Tugas kamu ialah mencadangkan penambahbaikan berdasarkan konsep bandar span.

Dua Cara Air Hujan Bergerak

• Banyak permukaan tidak telap: Lebih banyak air mengalir di permukaan menuju saliran.
• Infrastruktur hijau: Sebahagian air boleh diserap, ditahan atau dilepaskan secara terkawal.

Perbandingan konsep. Jumlah air yang diurus bergantung pada jenis tanah, reka bentuk sistem dan keadaan hujan sebenar.

Langkah Aktiviti

1. Lukis pelan kawasan sekolah yang mengandungi bangunan, jalan, tempat letak kereta, padang dan longkang.
2. Tandakan kawasan berturap yang berpotensi menghasilkan air larian permukaan.
3. Pilih sekurang-kurangnya tiga cadangan daripada senarai kemudahan di bawah.
4. Lukis kedudukan setiap cadangan dan gunakan anak panah untuk menunjukkan arah aliran air hujan.
5. Tulis penjelasan tentang bagaimana cadangan tersebut boleh mengurangkan air larian.
6. Bentangkan pelan kamu kepada rakan serta nyatakan satu batas keberkesanan reka bentuk tersebut.

Lembaran Reka Bentuk Murid

Catat nama kawasan atau projek pada kertas. Pilih sekurang-kurangnya tiga kemudahan:

• Taman hujan — Menerima dan menahan sementara air larian.
• Turapan telap air — Membenarkan air melalui permukaan tertentu.
• Lurah bervegetasi — Memperlahankan aliran dan memerangkap sedimen.
• Kolam takungan sementara — Menyimpan dan melepaskan air secara terkawal.
• Kawasan hijau dan pokok — Menyokong peresapan dan mengurangkan air larian.

Bagaimanakah cadangan kamu membantu mengurus air hujan?

Nyatakan satu keadaan yang masih boleh menyebabkan banjir.

Keselamatan: Aktiviti ini menggunakan lukisan atau model kertas sahaja. Jangan menggali parit, membuka penutup longkang, memasuki kolam takungan atau membuat pemerhatian ketika banjir. Reka bentuk dan pembinaan sebenar memerlukan penilaian pihak berkelayakan.

Cabaran tambahan: Cadangkan bagaimana taman hujan dan kolam takungan boleh berfungsi bersama-sama, bukan secara berasingan.